Trong khi phần lớn bùn thải từ các nhà máy xử lý nước thải (XLNT) tại Việt Nam hiện nay đang được xử lý bằng phương pháp chôn lấp — tốn kém và không bền vững — thì xu hướng quốc tế đang chuyển mạnh sang tái sử dụng bùn như một nguồn tài nguyên có giá trị: phân bón hữu cơ, nhiên liệu sinh học và vật liệu xây dựng.
Biosolids là gì? Phân loại Hạng A và Hạng B
Theo tiêu chuẩn Mỹ (EPA 40 CFR Part 503) và tương tự theo hướng dẫn EU, biosolids là bùn thải đã qua xử lý đến mức độ an toàn để sử dụng hoặc xả thải có lợi ích. Hạng A (Class A) đạt mức không phát hiện vi khuẩn Salmonella, mật độ Fecal Coliform < 1.000 MPN/g và không có trứng ký sinh trùng có khả năng sống sót — cho phép sử dụng không hạn chế trong nông nghiệp, công viên và vườn nhà. Hạng B có tiêu chuẩn vi sinh thấp hơn, chỉ được dùng trong điều kiện hạn chế.
Các quy trình xử lý để đạt Hạng A
Để đạt tiêu chuẩn Hạng A, bùn phải trải qua một trong các quy trình PFRP (Process to Further Reduce Pathogens) như: ủ nhiệt phân hủy kỵ khí ở nhiệt độ cao (thermophilic anaerobic digestion, 55°C), phơi khô nhiệt (thermal drying đến >90% chất khô), ủ compost hiếu khí nhiệt độ cao, hoặc xử lý vôi nâng cao (advanced alkaline stabilization).
Trong đó, sấy nhiệt bằng năng lượng mặt trời (solar drying) đang ngày càng phổ biến tại các nước nhiệt đới như Việt Nam do tận dụng được bức xạ mặt trời sẵn có, chi phí đầu tư và vận hành thấp hơn đáng kể so với sấy cơ học.
Khung pháp lý tại Việt Nam: Còn nhiều khoảng trống
Hiện tại, Việt Nam chưa có tiêu chuẩn quốc gia cụ thể tương đương EPA 503 cho biosolids sử dụng trong nông nghiệp. QCVN 03:2015/BTNMT quy định hàm lượng kim loại nặng trong đất và có thể được tham chiếu gián tiếp, nhưng chưa đủ toàn diện. Nghị định 08/2022/NĐ-CP và Thông tư 02/2022/TT-BTNMT về quản lý chất thải có đề cập đến bùn thải nhưng chủ yếu theo hướng kiểm soát, chưa khuyến khích tái sử dụng.
Đây là khoảng trống pháp lý quan trọng cần được lấp đầy để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong ngành nước. Bộ TN&MT và Bộ NN&PTNT cần phối hợp xây dựng tiêu chuẩn chất lượng biosolids dùng trong nông nghiệp, đồng thời thiết lập cơ chế chứng nhận và giám sát phù hợp.
Tiềm năng kinh tế
Với hàm lượng hữu cơ, nitơ, phospho và vi chất phong phú, biosolids Hạng A có giá trị phân bón tương đương phân compost hữu cơ trên thị trường (200.000–400.000 đồng/tấn). Một nhà máy XLNT xử lý 50.000 m³/ngày có thể sản xuất 5–10 tấn biosolids khô mỗi ngày — tương đương doanh thu tiềm năng 1–4 tỷ đồng/năm nếu sản phẩm đạt chuẩn và có thị trường tiêu thụ.
Nguồn tin: TPlus – Giải pháp xử lý bùn chuyên sâu
